Tarihçi-yazar Erdoğan Aydın, Cumhuriyet’in 100 yıllık tarihine eleştirel bir perspektiften baktığı Yanlış İliklenen Düğme kitabı kapsamında Almanya’nın güneyindeki Ulm kentinde okurlarla buluştu. Söyleşi, Almanya Türkiyeli İşçiler Federasyonu (ATİF) ve Almanya Demokratik Haklar Federasyonu (ADHF) tarafından Tohum Kültür Merkezi’nde düzenlendi.
Gazeteci Hüseyin Şenol’un moderatörlüğünü üstlendiği etkinlikte, kitabın gördüğü yoğun ilgiye dikkat çekildi. Şenol, dördüncü baskının tükenmek üzere olduğunu, beşinci baskının ise yakında yapılacağını aktardı.
Birinci Meclis, dışlananlar ve resmi tarih eleştirisi
Erdoğan Aydın konuşmasında, Cumhuriyet’in kuruluşundan bugüne uzanan devlet politikalarını Ermeniler, Kürtler, Aleviler ve diğer kimlikler üzerinden değerlendirdi. Birinci Meclis’in çok sesli yapısına vurgu yapan Aydın, Meclis’te Kürt, Laz, Çerkes ve Alevi milletvekillerinin yanı sıra Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası’ndan iki komünist vekilin de yer aldığını hatırlattı. Tokat milletvekili Nazım Bey’in İçişleri Bakanı seçilmesine rağmen görev yapmasının engellenmesini örnek gösteren Aydın, Birinci Meclis’in resmi tarih anlatılarının aksine “saltanatçı” değil, çoğulcu bir nitelik taşıdığını söyledi.
Aydın, Birinci Meclis’in tasfiyesiyle birlikte İkinci Meclis’in tümüyle Mustafa Kemal tarafından belirlendiğini; buna rağmen Meclis’in çoğu zaman devre dışı bırakıldığını dile getirdi.
Koçgiri’den Demokrat Parti’ye
Söyleşide Koçgiri Direnişi, Takrir-i Sükûn Kanunu, Şeyh Sait İsyanı, İzmir İktisat Kongresi, 1936 İş Kanunu, 1946 seçimleri ve Demokrat Parti’nin iktidara gelişi gibi başlıklar da ele alındı. Aydın, 1924 Anayasası’yla birlikte “herkes Türktür” tanımının getirildiğini, çok kimlikli toplumsal ittifakların bu aşamada dağıtıldığını vurguladı.
Cumhuriyet tarihinin tartışmalı isimlerinden Çerkes Ethem’e de değinen Aydın, Ethem’in Kurtuluş Savaşı’ndaki rolüne rağmen siyasi gerekçelerle tasfiye edildiğini; benzer dışlamaların daha sonra Kürtlere, Alevilere ve komünistlere yöneldiğini ifade etti.
Bugün ve bölgesel gelişmeler
Söyleşinin soru-cevap bölümünde Aydın, Türkiye’deki çözüm sürecinin neden sürdürülemediğine ve Suriye’deki gelişmelerin bu süreç üzerindeki etkilerine değindi. Bölge politikalarının ciddi bir tıkanma yarattığını belirten Aydın, Kürt halkının Türkiye ve Suriye’de “bıçak sırtında” bir süreçten geçtiğini söyledi.
Toplantıda ayrıca Ulm’da düzenlenecek Rojava ile dayanışma miting ve yürüyüşüne çağrı yapıldı. Yaklaşık üç saat süren etkinlik sonunda Erdoğan Aydın kitaplarını imzaladı. Aydın’ın söyleşi dizisi, Villingen-Schwenningen ve Ludwigsburg’ta yapılacak buluşmalarla devam edecek.
