İnsan Hakları Derneği (İHD), Kuzey ve Doğu Suriye’ye yönelik saldırıların ardından Türkiye genelinde düzenlenen protestolara ilişkin hazırladığı hak ihlalleri raporunu açıkladı. Rapora göre, eylemlerde en az 930 kişi gözaltına alınırken, aralarında gazeteciler ve çocukların da bulunduğu en az 123 kişi tutuklandı.
İHD’nin yayımladığı raporda, 6 Ocak’ta başlayan saldırılara karşı en az 22 ilde gerçekleştirilen 70’ten fazla protestoya polisin saldırdığı belirtildi. Saldırılarda biber gazı, plastik mermi ve tazyikli su kullanıldığı, çok sayıda kişinin fiziksel şiddete maruz kaldığı kaydedildi. Ayrıca bir kişinin yaşamını yitirdiği, çok sayıda kişinin işkence ve kötü muamele gördüğü ifade edildi.
Raporda, protestolar sırasında gözaltına alınan en az 46 yabancının sınır dışı edildiği bilgisi de yer aldı. Urfa, Mardin ve Amed’de valilikler tarafından eylem yasakları getirildiği, Mersin’de ise protestolar sırasında açılan ateş sonucu bir mültecinin yaşamını yitirdiği aktarıldı.
Basın ve ifade özgürlüğüne saldırı
İHD raporunda basın ve ifade özgürlüğüne yönelik ihlaller de geniş yer tuttu. Buna göre, en az 8 gazeteci haber takibi sırasında gözaltına alınırken, gazeteci Nedim Oruç tutuklandı. Mezopotamya Ajansı, Jinnews, ETHA, Yeni Yaşam ve Ajansa Welat’ın da aralarında bulunduğu çok sayıda medya kuruluşunun internet siteleri ve sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirildi.
Sosyal medya paylaşımları nedeniyle de gözaltı ve tutuklamaların yaşandığı belirtilen raporda, protestolara tepki olarak saç örme videosu paylaşan 2’si çocuk 4 kişinin gözaltına alındığı, bir çocuğun tutuklandığı ifade edildi. Aynı gerekçeyle bir hemşirenin görevden uzaklaştırıldığı ve Amedspor Başkanı ile futbolcu Çekdar Orhan hakkında idari yaptırımlar uygulandığı aktarıldı.
“İhlaller sistematik”
Raporda, polis saldırılarında “zorunluluk ve orantılılık” ilkelerine uyulmadığı vurgulanarak, yaşanan ihlallerin münferit değil sistematik olduğu ifade edildi. Açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi:
“Biber gazı, plastik mermi, fiziksel şiddet, ters kelepçe ve sağlık hizmetine erişimin engellenmesi gibi uygulamalar yaygın biçimde kullanılmıştır. Bu durum ihlallerin yapısal ve sistematik bir karakter taşıdığını göstermektedir.”
İHD’den çağrı
İHD, raporun sonunda yaşam hakkı ihlalleri, işkence ve kötü muamele vakalarına ilişkin bağımsız ve etkili soruşturmalar yürütülmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca “barışçıl protestolara” yönelik yasakların kaldırılması, gazetecilere yönelik baskıların son bulması ve gözaltı süreçlerinde hukuki güvencelerin sağlanması çağrısında bulundu.
